درې بنسټیز اصول
د شیخ محمد بن عبدالوهاب لیکنه
پر موږ د څلورو مسئلو زده کړه واجب ده.
لومړی: علم؛ یعنې د الله تعالی پېژندنه، د هغه د رسول پېژندنه، او د اسلام د دین پېژندنه د دلایلو پر بنسټ.
دویم: پر دې علم عمل کول.
درېیم: دې ته د خلکو بلنه ورکول.
څلورم: د دې لارې پر مهال پر هغو کړاوونو صبر کول چې انسان ورسره مخ کېږي.
امام البخاري رحمه الله ویلي دي:
«باب: علم له وینا او عمل څخه مخکې دی.»
د دې دلیل د الله تعالی دا وینا ده:
«نو پوه شه چې له الله پرته بل هېڅ معبود نشته چې په حقه د عبادت وړ وي، او د خپلو ګناهونو لپاره بښنه وغواړه.»
[سورة محمد: ۱۹]
نو الله تعالی له وینا او عمل څخه مخکې د علم یادونه کړې ده.
لومړی بنسټیز اصل
که له تا وپوښتل شي: ستا رب څوک دی؟
نو ووایه: زما رب الله دی؛ هغه ذات چې زه یې په خپلو نعمتونو روزلی یم او ټول مخلوقات یې روزلي دي.
او هغه ذات دی چې زه یې عبادت کوم، او زما لپاره له هغه سره هېڅ داسې معبود نشته چې د هغه سیال وګڼل شي او عبادت یې وشي.
که درته وویل شي: ته خپل رب څنګه پېژندلی دی؟
نو ووایه: د هغه د نښو او مخلوقاتو له لارې.
«اې خلکو! د خپل رب عبادت وکړئ؛ هغه چې تاسو او له تاسو مخکې خلک یې پیدا کړي دي، څو پرهېزګاران شئ.
هغه ذات چې ځمکه یې ستاسو لپاره بستره ګرځولې ده،
او اسمان یې چت ګرځولی دی، او له اسمانه یې اوبه راورولې دي، بیا یې په هغو سره ستاسو د روزۍ لپاره مېوې راایستلې دي.
نو په داسې حال کې چې پوهېږئ، له الله سره سیالان مه جوړوئ.»
[سورة البقرة: ۲۱–۲۲]
ابن کثیر رحمه الله ویلي دي: «د دغو شیانو پیدا کوونکی هماغه ذات دی چې په رښتینې توګه د عبادت مستحق دی.»
د عبادت هغه ډولونه چې الله تعالی پرې امر کړی دی، لکه اسلام، ایمان او احسان، په لاندې ډول دي:
(دعاء)
(خوف)
(رجاء)
(توكل)
(رغبة)
(رهبة)
(خشوع)
(خشية)
(إنابة)
(استعانة)
(استعاذة)
(استغاثة)
(ذبح)
(نذر)
او د عبادت نور ټول هغه ډولونه چې الله تعالی پرې امر کړی دی، یوازې د الله تعالی حق دي.
دویم بنسټیز اصل
د سنتو دلیل د جبرائیل علیه السلام مشهور حدیث دی، چې له عمر بن الخطاب رضي الله عنه څخه روایت شوی دی. هغه وایي:
«یوه ورځ موږ له رسول الله ﷺ سره ناست وو چې ناڅاپه یو سړی راڅرګند شو. جامې یې ډېرې سپینې او وېښتان یې ډېر تور وو.
پر هغه د سفر هېڅ نښه نه ښکارېده او زموږ هېڅوک هم نه پېژانده. بیا د رسول الله ﷺ مخې ته کښېناست، خپل زنګونونه یې د هغه ﷺ له زنګونونو سره ولګول او خپل لاسونه یې پر ورنونو کېښودل، او ویې ویل:
‘اې محمده! ماته د اسلام په اړه خبر راکړه.’
هغه ﷺ وفرمایل: ‘اسلام دا دی چې شاهدي ورکړې چې له الله پرته بل هېڅ معبود نشته چې په حقه د عبادت وړ وي، او دا چې محمد د الله رسول دی؛ لمونځ قائم کړې، زکات ورکړې، د رمضان روژه ونیسې، او که د توان لرونکی یې، د الله کور ته حج وکړې.’
هغه وویل: ‘سمه دې وویل.’
موږ حیران شوو چې دی ترې پوښتنه کوي او بیا ورته وایي چې سم دې وویل.
بیا یې وویل: ‘اوس ماته د ایمان په اړه خبر راکړه.’
هغه ﷺ وفرمایل: ‘دا چې پر الله، د هغه پر ملائکو، د هغه پر کتابونو، د هغه پر رسولانو، د آخرت پر ورځې، او پر قدر ایمان ولرې؛ په دې چې خیر او شر دواړه د الله په تقدیر دي.’
هغه وویل: ‘سمه دې وویل.’
بیا یې وویل: ‘اوس ماته د احسان په اړه خبر راکړه.’
هغه ﷺ وفرمایل: ‘دا چې د الله عبادت داسې وکړې لکه ته چې هغه وینې؛ او که ته هغه نه وینې، نو بېشکه هغه تا ویني.’
بیا یې وویل: ‘اوس ماته د قیامت د ساعت په اړه خبر راکړه.’
هغه ﷺ وفرمایل: ‘پوښتل شوی کس د دې په اړه له پوښتونکي څخه زیات علم نه لري.’
هغه وویل: ‘نو ماته د قیامت د نښو په اړه خبر راکړه.’
هغه ﷺ وفرمایل: ‘دا چې وینځه خپله باداره وزېږوي، او دا چې لوڅپښې، بېوسه او غریب شپانه په لوړو ودانیو جوړولو کې یو له بل سره سیالي وکړي.’
بیا هغه ولاړ او موږ یو څه موده هماغلته ناست پاتې شوو.
بیا رسول الله ﷺ وفرمایل: ‘اې عمره! پوهېږې چې پوښتونکی څوک و؟’
ما وویل: ‘الله او د هغه رسول ښه پوهېږي.’
هغه ﷺ وفرمایل: ‘هغه جبرائیل و چې تاسو ته راغلی و، څو ستاسو دین در وښيي.’»
درېیم بنسټیز اصل
د خپل پیغمبر محمد ﷺ پېژندنه.
دا د هغه ﷺ دین و؛ هېڅ داسې خیر نه و چې خپل امت یې ورته لارښوونه نه وي کړې، او هېڅ داسې شر نه و چې هغوی یې ترې نه وي وېرولي.
هغه خیر چې خپل امت یې ورته لارښوونه کړې، عبارت دی له: توحید او هر هغه څه څخه چې الله یې خوښوي او پرې راضي کېږي.
هغه شر چې خپل امت یې ترې وېرولی، عبارت دی له: شرک او هر هغه څه څخه چې الله یې نه خوښوي او ردوي یې.
«او په یقین سره موږ هر امت ته یو رسول لېږلی و، چې (ورته یې ویل):
‘یوازې د الله عبادت وکړئ او له طاغوت څخه ځان وساتئ.’»
[سورة النحل: ۳۶]
الله تعالی پر خپلو ټولو بندګانو واجب کړي دي چې له طاغوت څخه انکار وکړي او پر الله ایمان راوړي.
ابن القیم رحمه الله ویلي دي: «د طاغوت معنا هر هغه څوک یا شی دی چې د هغه له امله عبادت کوونکی له خپل حد څخه واوړي؛ لکه هغه څه چې عبادت یې کېږي، پیروي یې کېږي یا اطاعت یې کېږي.»
او الله ښه پوهېږي. الله دې پر محمد، د هغه پر کورنۍ او اصحابو خپل رحمتونه او سلامونه نازل کړي.