Dowrowe Tati Mawɗe

Binnduɗo: Shaykh Muhammad Ibn Abdul Wahhab

Ko fardi e amen wonde en njangina ɗumɗi nay.

Adanande: Ganndal, ɗum ko anndugol Alla, anndugol Nulaaɗo Makko, e anndugol Diina Islam, ɗum fawii e daliiluuji.

Ɗiɗaɓere: Gollugol e ɗum.

Tataɓere: Noddaade yimɓe haa ɓe njah e ɗum.

Nayaɓere: Muñal e caɗeele ɗe njiyata sabu ɗum.

Al-Bukhaaree, Alla yo yurmo mo, wi'i:

“Sappoore: Ganndal arata ko adii haala e golle.”

Daliil ngal ɗum ko konngol Alla:

“Anndu wonde alaa deweteeɗo goonga so wonaa Alla, tee ɗaɓɓu yaafuyeede ngam junuube maa.”

[Suura Muhammad: 19]

Ko ɗum waɗi O fuɗɗori ganndal hade haala e golle.

Dowrowol Adannde Mawnde

So wi'ee maa: Ko honɗun Joomi maa?

Ma jaabo: Joomi an ko Alla, Kanko mo rewi mi e mo rewi tagooje fof e neemaaji Makko.

Kanko woni mo mi deweta, tee alaa deweteeɗo goɗɗo mo mi waɗata nannduɗo e Makko.

So wi'ee maa kadi: Hol no a anndiri Joomi maa?

Ma jaabo: E maandeeji Makko e tagooje Makko.

“Ee yimɓe! Dewee Joomi mon, mo tagi on e ɓeen ɓen adii mon, ngam tawon Alla.

Kanko woni mo waɗani on leydi fowndo ngam on,

e kammu ko roofu, O sendiri ndiyam iwde e kammu, O puɗɗini e ɗum ɓiɓɓe lekki ngam wonde ñaamdu mon.

Ngam ɗum, hoto waɗee Alla nanndidiiɓe e dewugol, tuma nde on anndi.”

[Suura Al-Baqarah: 21-22]

Ibn Katheer, Alla yo yurmo mo, wi'i: “Tagoowo ɗee huunde ko Kanko tan haani ndee dewetee e goonga.”

E laabi dewugol ɗi Alla yamiri, hono Islam, Iman e Ihsan, ɗi naatnata:

Du'aa
(Du'aa)
Kulol
(Khawf)
Fatannde
(Rajaa)
Tiindagol e Alla
(Tawakkul)
Heɓugol yiɗde
(Raghbah)
Kulol mawngol
(Rahbah)
Hakkille e sujuud
(Khushoo’)
Kulol Alla
(Khashyah)
Tuubagol
(Inaabah)
Ɗaɓɓagol ballal
(Isti’aanah)
Ndogagol e Alla
(Isti’aadhah)
Ɗaɓɓagol wallitorde
(Istighaathah)
Sarlude sadaka
(Dhabah)
Waɗugol vow
(Nadhar)

E laabi dewugol goɗɗi ɗi Alla yamiri fof — ɗii fof ko Alla tan jeyaaɗo mum.

Dowrowol Ɗiɗaɓol Mawngol

Daliil ngal iwɗo e Sunnah ko hadeeth Jibreel anndaaɗo, ɗum hollitaama e binndol ‘Umar bin Al-Khattaab, mo wi'i:

“Ñande gooto min ngoniino e Nulaaɗo, nde gorko feeñi e amen, ina jogii kolte ɓalewɗe haa ɓuri ɓalewde, e gite mum ɓalewɗe haa ɓuri ɓalewde.

Alaa maandeeji ɗaɓɓugol laawol e makko, tee hay gooto e amen anndaa mo. O jooɗii yeeso Nulaaɗo, O waɗi kneeji mum e yeeso kneeji makko ﷺ, O waɗi juuɗe mum dow cuuɗi mum, O wi'i:

‘Ee Muhammad, humpit am ko woni Islam.’

O jaabi: ‘Ko a seedanta wonde alaa deweteeɗo goonga so wonaa Alla, e wonde Muhammad ko Nulaaɗo Alla. E ko a tabitinta salaat, a waɗa Zakaat, a njeeɓa e lewru Ramadaan, a waɗa Hajj to Suudu Alla, so a waawi waɗde ɗum.’

O wi'i: ‘A wi'ii goonga.’

Min kaawnii sabu o naamnii mo, caggal ɗum o holli mo wonde o wi'ii goonga.

Caggal ɗum o wi'i: ‘Humpit am kadi ko woni Iman.’

O jaabi: ‘Ko a gomɗin Alla, malaykaaɓe Makko, defte Makko, nulaaɓe Makko, Ñalnde Cakkitiiɗe, e ko a gomɗin Al-Qadar, ko moƴƴi e mum e ko boni e mum.’

O wi'i: ‘A wi'ii goonga.

Humpit am kadi ko woni Ihsan.’

O jaabi: ‘Ko a dewa Alla hono no a yi'ata mo; tee so a yi'aali mo, tigi Kanko ina yi'a ma.’

O wi'i kadi: ‘Humpit am ko woni Sa'a (Ñalnde Cakkitiiɗe).’

O jaabi: ‘Mo naamnaama e mum alaa ganndal ɓurɗo mo naamniiɗo e mum.’

O wi'i: ‘Humpit am ɗum-ɗoo maandeeji mum.’

O jaabi: ‘Ko nde debbo jibinata jom mum, tee nde laamɗoɓe laanaaji, ɓe alaa paɗe, ɓe alaa jawdi, ɓe reena na'i, ɓe njeyaa e nokkuuji lesɗi, ɓe njokka e jokkondiral ngam mahugol suudu mawɗe e dow mum.’

Caggal ɗum o yahi, min kadi min heddii ɗon seeɗa.

Caggal ɗum o wi'i: ‘Ee ‘Umar, a anndi mo naamniiɗo on?’

Mi jaabi: ‘Alla e Nulaaɗo Makko ɓuri anndude.’

O wi'i: ‘Ɗum ko Jibreel, ari ngam jannginde on Diina mon.’”

Dowrowol Tataɓol Mawngol

Ganndal Nulaaɗo maa, Muhammad ﷺ.

Ɗum woni Diina makko — alaa moƴƴere nde o hokkaaki ummah makko laawol mum, tee alaa bonannde nde o reentaaki ɓe e mum.

Moƴƴere nde o hokkiri ummah makko ko: Tawheed e kala ko Alla yiɗi tee welata mo.

Bonannde nde o reentini ummah makko ko: Shirk e kala ko Alla hƴeewata tee salata.

“Min neliino nulaaɗo e kala leydi, (o wi'a):

‘Dewee Alla tan, e accitee Taaghoot (ko woni ko dewetee wonaa Alla).’”

[Suura An-Nahl: 36]

Alla waɗi fardi e gollooɓe Makko fof yo ɓe nganja Taaghoot, tee ɓe gomɗin Alla.

Ibn Al-Qayyim, Alla yo yurmo mo, wi'i: “Maana Taaghoot ko kala neɗɗo walla huunde nde huɗoowo ɓuriɗi e mum laawol, hono ɓeen ɓe yimɓe ndeweta, walla ɓe tokka, walla ɓe ɗowtata.”

Alla ɓuri anndude. Alla yo waɗu jam e barke Makko e Muhammad, e ɓesngu makko e Sahabaaɓe makko.