Deftere Tawhiid
Binndu ko Shaykh Muhammad Ibn Abdul Wahhab
At-Tawhiid (Goɗɗing Alla)
Alla Jom doole e tedduŋal wi'i:
«Mi (Alla) tagaani jinneeji e yimɓe, si wonaa ngam ɓe rewta am tan.»
(51:56)
Kadi O wi'i:
«E goonga, min nelduɗnoo e nder ummaaji fof nulaaɗo (mo noddata yimɓe): “Rewtee Alla tan, e woɗɗitee Taghuut (ko woni kala ko rewtaama wonaa Alla).”»
(16:36)
Kadi O wi'i:
«Rewtee Alla, tee hoto waɗee goɗɗun e mum ko ceerondirɗo e rewgol.»
(4:36)
Kadi O wi'i:
«E Joomi maa yamiri wonde hoto rewtee hay goɗɗun so wonaa Kanko.»
(17:23)
Alla Jom tedduŋal mawngal wi'i:
«Ɓeen ɓe gomɗini (e goɗɗingol Alla e rewde Kanko tan), tee ɓe ɓeydaani gomɗinal maɓɓe e ɗum woni zulm (bonannde, hono rewde goɗɗun so wonaa Alla), ko ɓeen woni jam e kisal, tee ko ɓeen woni ɗowtinaaɓe.»
(6:82)
Nulaaɗo Alla صلى الله عليه وسلم wi'i:
«Kala mo seedii wonde alaa ko haani rewteede e goonga si wonaa Alla tan, Mo alaa ceerondiral, tee wonde Muhammad ko jiyaaɗo Makko e nulaaɗo Makko, e wonde ‘Iisaa ko jiyaaɗo Alla, nulaaɗo Makko, e Kalima Makko nde O waɗi e Maryam, e ruuhu ummiiɗo e Makko (ko O tagi), e wonde Aljanna e Jahannama ko goonga, Alla naatnat mo Aljanna, ko golle makko ngoniri fof.»
(Sahih Al-Bukhari, Hadith No. 3252)
Annabi صلى الله عليه وسلم wi'i:
«E goonga, Alla haɗani Jahannama mo seedii wonde alaa ko haani rewteede e goonga si wonaa Alla, tee ɗum waɗi ngam yiɗde yeeso Alla tan.»
(Al-Bukhari, Muslim)
At-Tirmidhi jaŋtini ko Anas wi'i: O nani Nulaaɗo Alla صلى الله عليه وسلم e nde O wi'i:
«Alla Jom tedduŋal mawngal wi'i: “Aɗaada, si a arii to am e aduna timmuɗo juulɗe, tee a hawri e am tawa a waɗaani hay goɗɗun ko ceerondirɗo e am (Shirk), mi aray e maa e yaafuyanke nannduɗo e ɗum.”»
Hulde Shirk (Rewde goɗɗun wondude e Alla)
Alla Jom doole e tedduŋal wi'i:
«E goonga, Alla yaafataa wonde ɓe waɗa goɗɗun ko ceerondirɗo e Makko e rewgol, kono O yaafa ko ɓuri ɗum kala mo O yiɗi.»
(4:48, 116)
Annabi Ibraahiim عليه السلام wi'i: «E Joomi am, woppit am e ɓiɓɓe am e rewde jinnaaji.»
(14:35)
Ibn Mas‘ud wi'i wonde Annabi Muhammad صلى الله عليه وسلم wi'i:
«Kala mo maayii tawa o waɗata Alla ceerondiral, o naatata Jahannama.»
(Al-Bukhari)
Muslim jaŋtini ko Jaabir wi'i wonde Nulaaɗo Alla صلى الله عليه وسلم wi'i:
«Kala mo hawri e Alla (ñalnde ñaawoore) tawa o waɗaani hay goɗɗun ko ceerondirɗo e Makko e rewgol, o naatata Aljanna; kono kala mo hawri e Makko tawa o waɗii Shirk e fannuuji mum, o naatata Jahannama.»
Haɗaare Golle Shirk Ceertuɗe
Yeemde kaafa, ɓowru, walla ko nanndiri e majje ngam haɗde bonannde walla momtude ɗum, ko Shirk
Jaŋtinaama wonde Annabi صلى الله عليه وسلم wi'i: «Kala mo ɓornii talisman (ko waɗetee ngam reende mo), o waɗii Shirk.»
Kala mo ɗaɓɓita barke e lekki, kaaƴel, walla ko nanndiri e ɗum
Alla Jom tedduŋal mawngal wi'i:
«A yi'ii Laat e ‘Uzzaa (jinnaaji ɗiɓɓe Arab ɓe rewnoo)? E Manaat, tugal tataɓal ngal?»
(53:19,20)
Rewde e ƴarude ngam goɗɗun so wonaa Alla
Alla Jom tedduŋal wi'i:
«Wi'u: E goonga, juulde am, sadaka am, nguurndam am e maayde am, fof ko Alla Joomi binnde ɗe fof. Alaa partner e Makko. E ɗum yamiraama mi, tee mi woni ardoowo e musulɓe.»
(6:162,163)
Ahmad jaŋtini ko Tariq bin Shihab wi'i wonde Nulaaɗo Alla صلى الله عليه وسلم wi'i:
«Gorko naatii Aljanna sabu ndiyamɗi (mboɗɗi), tee gorko naatii Jahannama sabu ndiyamɗi.» Sahabaaɓe ɓe naamnii: «No ɗum waawiri waɗeede, yaa Nulaaɗo Alla?» O jaabii: «Gorko ɗiɗo yahi to yimɓe ɓe joginoo jinnaandi, tee ɓe accataa hay goɗɗo yahde tawa o waɗaani sadaka e mum. Ɓe yamiri gooto e maɓɓe waɗde sadaka. O wi'i: “Mi alaa ko mi addata sadaka.” Yimɓe ɓen wi'i: “Walla, waɗ ko woni, hay so ko mboɗɗi.” O waɗi mboɗɗi ɗin sadaka e jinnaandi nden. Ɓe udditi laawol ngol, o yahii, tee o naatii Jahannama. Ɓe wi'i goɗɗo oo: “Waɗ sadaka.” O wi'i: “Mi waɗataa sadaka ngam hay goɗɗun so wonaa Alla, Jom tedduŋal e mawngal.” Ɓe memii o, ɓe warii mo; tee o naatii Aljanna.»
(Ahmad)
Fottaade e vow ngam goɗɗun so wonaa Alla, ko Shirk.
Ɗaɓɓitaade kisal e goɗɗun so wonaa Alla, ko e Shirk.
Ɗaɓɓitaade wallitorde e goɗɗun so wonaa Alla (Istighaatha), walla noddude goɗɗun so wonaa Kanko, ko Shirk.
Baabaaji faandaare e ɓeen ɓe nanndiri e maɓɓe
Annabi صلى الله عليه وسلم wi'i:
«Kala mo yahii to baaba faandaare, tee o gomɗinii haalaaji makko, o yeddi wahyi ɗi neldaa e Muhammad (maana Qur'an).»
(Abu Dawud)
Alla tan anndi ko feewi. Jettooje fof e yettoore fof ko Alla, Joomi binnde ɗe fof; tee Alla waɗa salaat e salaam e Annabi men Muhammad, e rewɓe makko e sahabaaɓe makko fof.